entzun.com

Musika albisteak
eta agenda astero
zure postontzian!


| Sindikatu - RSS | Testu tamaina AAA

Erreportajeak

bidali zure berria Bidali zure artikuluak
Urko Ansa 2017-04-19

The Beatles

POPA, PSIKODELIA, ABANGOARDIA

Liverpooleko laukotea banandu zenetik 46 urte pasatu dira, baina beren abestiek eta berrikuntzek ez dute gaurkotasun izpirik galdu. Ez da sekula, ez orduan ezta pop-rockaren historia osoan ere, halako besterik existitu: Beatlesak berdingabeak dira. Zortzi urtetan (zortzi besterik ez!) herri musika garaikidearen eskemak apurtu eta birsortu zituzten, oraindik jabetu nahi ez duenik egon badago ere.

Guztiaren gainetik, The Beatlesekoak rock & roll jarraitzaile sutsuak ziren (Elvis, Chuck Berry, Carl Perkins, Little Richards, eta batez ere, seguru aski, Buddy Holly) eta, oso gazteak izanagatik, milaka kontzertutan zaildu ziren talde gisa, The Beatles baino lehen izen mordoa erabili baitzuten. Liverpoolgo The Cavern clubean eta Alemaniako Hamburgo hirian egindako hiru egonaldi mitiko haietan konpaktutasuna lortzeaz gain, publikorik gogorrena entretenitzeko modua ere topatu zuten.
Johnn Lennon, Paul McCartney eta George Harrisoni (gitarra, baxua eta gitarra, hurrenez hurren) Ringo Starr bateria-jotzailea batu zitzaienean iritsi ziren lehen grabazioak. Brian Epstein managerra (taldea aurkitu zuena) eta pasa den martxoaren 8an zendu zen George Martin ekoizlea (industrian bidea zabaldu ziena) berebizikoak izan ziren taldearen historian. Brian Epsteinek The Beatles proiektua sinetsi zuen hasieratik baina, lehen arrakasten ondoren, taldeak berezko abestiak egitea behar-beharrezkoa ikusi zuen, bertsioekin emaitza onak edukitzen ari baziren ere. Eta orduan hasi zen onena, betikotasunera eramango zituen bidea. Urteko bi disko argitaratzeaz gain, LP bakoitzarekin aurrerapauso itzela eman zuten. Sinestezina dirudien arren, 1963ko Please please me LPtik 1965eko Help!-era bi urte besterik ez ziren pasatu.

Berritzaileetan berritzaileenak

Estudioak garai hartan zituen aukera guztiak aprobetxatu nahi zituzten, askotan teknika berritzaileak erabiliz gainera. Bestalde, taldeak ez zeukan lider garbirik, George Martinek All you need is ears 1979ko autobiografian zioenez, Zertarako lider bat aukeratu eta taldearen nortasuna hautsi? Ez nuen uste taldeak, bere horretan, arrakastarik izango zuenik, baina egin genuen. Lehen aldiz.. Bakarlarien garaia zen, baina momentu horrek dena aldatuko zuen poparen historian. 1963an EMI-k lau pistako mahaia erosi zuenean diskoetxeak grabaketa modernoen munduan sartzea erabaki zuela dio Martinek liburu autobiografiko berean: Ironikoa da; handik gutxira, Abbey Road estudioa munduko estudiorik onena bilakatu zen, eta Capitol zaharkituta geratu zen. 1967an zortzi pistako mahaia etorri zen, justu Sergeant Peppers lonely heart club band LParen ondoren. Beraz, disko mitiko hura lau pistakoarekin grabatu zuen baina, audioa makina batetik bestera pasatzean, zortzi pistako antzeko zerbait lortu zuen.
Esperimentuak askoz ere lehenago hasi ziren, ordea, batez ere Rubber soul (1965) mitikoan. Drogek eragin handia izan zuen, dudarik gabe, bide berriak urratzeko trebetasunen, eta ordura arte era guzietako pilulei, alkoholari eta tabakoari marihuana asko gehitu bazioten ere, LSDaren papera itzela izan zen. Aipatu diskoaren sonoritatea harrigarria da, hitzen balio literarioa gero eta sakonagoa, eta konposizioen kalitatea ikaragarri sakonagoa. Hurrengo urtean, Revolver diskoarekin giro lisergikoa lortu eta irudimena are urrunago eraman zuten. Ez da posible Tomorrow never knows entzun eta ez aztoratzea; tripi bat da, tripia hartu gabe ere. Kaioen oihartzunak, letra misteriotsua, atmosfera ia beldurgarria
John Lennonek letra apartak eta konposizio zoragarriak egiten zituen arren, askotan ideia gauzatzeko lana George Martini uzten zion. McCartney, ordea, teknika berri guztiak xurgatzen zituen musikari bikaina zen (munduko baxu-jotzailerik onena, Martinen hitzetan), baxua ez ezik pianoa eta atabalak, besteak beste, jotzeko gai ere bazen, eta konposatzaile itzela. Bien artean (Lennon-McCartney) lortzen zutena magikoa zen. Harrisonek haien itzalpean egon behar izan zuen, nahiz eta abestiak egiteko talentu izugarria erakutsi (Something, While my guitar gently weeps, Here comes the sun, I me ine..). Ziur aski Ringo Starr da laudorio gutxien jaso duena, baita atabal-jotzaile modura ere, baina bere ekarpena gakoa eta ezinbestekoa izan zen Beatlesen soinua eraikitzerako. Hari egindako kritikak ez dira batere bidezkoak. 
Estudioan zintak alderantziz ipini (edo For the benefit of Mr. Kite mitikoan bezala, zintak guraizeekin moztu, lurrera bota eta gero berriz denak itsatsi eta alderantziz erreproduzitu), mikrofonoak lekuz aldatu, ahotsak bikoiztu, grabazioen abiadura aldatu Hori eta askoz gehiago egiten zuten The Beatlesekoek. Horregatik, eta konposizio iraultzaileengatik, eraikitako armoniengatik eta sortutako kontzeptuekin muga guztiak gainditzeagatik, historiako talderik onena izatera pasatu ziren. Eta ez ditu inork gainditu.
Hitz polemikoak ere izan zituzten; Ingalaterrako, AEBetako eta beste hainbat herrialdetako gizarte-eredu kontserbadorearekin arazoak; John Lennonen adierazpen polemikoak; drogen apologiagatiko arazoak Baina, oraindik ere, klixe zaharrak elikatzen dituzte zenbaitek, baita Euskal Herrian ere, badakizue: Beatles ala Rolling Stonesen aldekoa zara? Stonesen aldekoa bazara, rockeroa zara antza; bestela, poperoa. Ageriko den arren, komeni da gogora ekartzea hori guztia kanpaina promozionalen ondorio izan zela. Alegia, Stonesen manager Andrew Oldhman-en burutapena izan zen ideia hori zabaltzea, besterik ez. Egiatik nahiko urrun zegoen ideia gainera. Izan ere, Beatlesak ez ziren hasierako urteetan Brian Epsteinek inposatu zien irudi horrek iradokitzen zuen mutil zintzoak, eta are gutxiago Stonesak hain makarrak. Beatlesekoak itxuraldatu egin zituzten trajeak eta gorbatak jantzita, baina funtsean lau rocker gogor ziren, langile-klasetik etorritakoak. Stonesak, aldiz, klase ertainetik zetozen.

Elkarreraginak

The Beatles fenomenoak 60ko hamarkadako eszena osoan izan zuen oihartzuna, baita harago ere. Eta jakina, Liverpoolekoek beste batzuengandik edan zuten: Bob Dylan, The Beach Boys eta The Byrdsen aztarna agerikoa da. Bereziki aipagarriak dira, beharbada, Dylanen hitzen eragina (rockean ere gauza serio eta sakonak esan daitezkeela frogatu zuen) eta Brian Wilson maisuaren armonia nahiz konposizio konplexuena eta baita The Byrdesen armonia zein psikodeliaren eragina ere. Askok ahazten dute, ordea, The Beatles laukoteak Beach Boys-engan, adibidez, influentzia itzela izan zuela.
Gure protagonistek handik eta hemendik hartu, eta dena batu zuten: psikodelia, rock & rolla, popa, hard rocka (bai, ondo irakurri duzue), esperimentuak, bideoklipak, pelikulak, berezko diskoetxe eta argitaletxea (Apple), bidaiak Indiara, meditazio transzendentala, estudioa bigarren etxe bihurtzea, abangoardia musikal eta kontzeptuala eta abar luze bat. I am the walrus-en John Lennonek hitzen sonoritatearekin jolastu zuen; Penny Lane-n McCartneyk eta George Martinek Piccola tronpeta erabili zuten (rockean inoiz egin ez zena); Strawberry field forever-en bi abesti batu zituzten bat egiteko; Yesterday soka sekzio oso batek grabatu zuen; All you need is love satelite bidez mundu osoarentzat kantatu zuten; A day in the life-n orkestra oso bat kontratatu, mozorrotu eta inoizko notarik luzeena grabatzeko eskatu zioten; Harrison-ek sitarra erabili zuen 1965etik aurrera; eta Harrison berak Taxman-en Inglaterrako tributu sistema kritikatu zuen ministroaren beraren izena aipatuta! (hau ere baliteke lehen aldiz gertatu izana).
Beatlesen meritu guztiak artikulu bakar batean aipatzea ezinezkoa da, baina emandako trazuek ideia orokor bat osatzeko balio dezakete. Taldearen obra osoa da gomendagarria eta behar-beharrezkoa. Diskorik onena zein den esatea zaila da, baina gehienek Sergeant Peppers lonely hearts club band lan kontzeptuala seinalatu dute. Revolver zaleak asko dira, baita The Beatles (White Album mitikoa) LP bikoitza hoberena dela uste dutenak ere. Rubber soul eta Abbey Road zoragarriek ere aldeko asko dituzte. Bost disko horiek, baita beste guztiek ere, pop-rock zale ororen etxean egotea merezi dute, dudarik gabe.





bidali zure artikulua Bidali zure artikulua
George Martin

Guztiaren burua eta lengoaia berri baten garatzailea
George Martin, historiako ekoizlerik famatuenetakoa, bai. Baina, guztiaren gainetik, The Beatlesen ekoizlea; eta ez dago gehiago esan beharrik. 1926an jaio zen Londresen, eta aurtengo martxoaren 8an hil zen, 90 urte zituela. Musika ekoizle izateaz gain, moldatzailea, musikaria, soinu ingeniaria, musikagilea, orkestra zuzendaria eta, borobiltzeko, soinu teknikaren iraultzailea izan zen. Piano eta oboe jotzailea berez,1950ean EMI diskoetxe ingelesean sartzea lortu zuen, eta Parlophoneko (EMIren azpi zigilua) nagusi zen Oscar Preuss 1955ean erretiratu zenean bereganatu zuen Martinek haren ardura. Garai hartan umorezko diskoek arrakasta handia zuten, eta Peter Sellersekin, besteak beste, egindako grabazioekin salmenta bikainak lortu zituen. Orduan ez zegoen soinu efekturik, eta animalia, kotxe edo beste edozein soinu lortzeko artisauki egin behar izaten zuten. Noski, grabazioak mono moduan egiten ziren. Teknika berrien aitzindaria izan zen eta EMIrekin arazoak izan zituen horregatik baina, azken emaitzak ikusita, diskoetxeko kontserbadoreek etsi beste aukerarik ez zuten izan.
1962ko apirilean telefono dei bat jaso zuen, Brian Epstein izeneko manager batek The Beatles taldea promozionatu nahi zuen. Martinek baiezkoa eman eta Brian hurrengo egunean azaldu zen. Historia badakizue: Decca diskoetxeak musikaren historiako erabakirik txarrenetako bat hartu eta Beatlesak errefusatu zituen; hauen samina sentitu zuten, talentua eduki arren industriak ez zituelako babesten. Azkenik, ezagutu zituenean, eta haien izaerak txunditu zuen Martin, nahiz eta musikalki guztiz konbentzitu ez. Laster, ordea, aho zabalik geldituko zen mutil haien gaitasunaren aurrean. Please please me singlea grabatuta, zera esan zien Martinek bere mutilei: Jaunak, hemen lehen postura iritsiko den hit-a daukazue. Baita bete ere. Gainera, Liverpool Sound izena jaso zuen eszena hartako beste artistekin ere lortu zuen lehen postua Martinek: Gerry & The Pacemakers, Billy J. Kramer and the Dakotas, Cilla Black beste batzuren artean.
Berezko abestien arrakasta hasi eta berehala, geldiezina zirudien faktoria zoragarri bilakatu zen laukotea; eta George Martin nagusi izatetik zerbitzari paperera pasa zela zioen bere memorietan. Hau da, The Beatleseko lau mutilek lortu nahi zuten horri forma emango zion tipoa bihurtu zela. Hori bai, era guztiz aurrerakoi eta profesionalean. Dena zen posible estudioan. George Martinek The wind up piano teknika asmatu zuen, abiadura jakin batean grabatu eta gero abiadura bikoiztean zetzana. Lehenago, urte askoan, EMI diskoetxean bere proposamen guztiak aurrera eraman ezin ibili zen Martin, diruari begiratu behar zitzaiolako. Beatlesekin, ordea, gastuei erreparatu gabe lan egiteko aukera izan zuen, diskoetxearen konfiantza osoa zuen. Azkenik, 1963an lau pistako mahaia iritsi zen EMIra, eta Estatu Batuetako estudioen maila gorenarekin parekatzen hasteko lehen pausua eman zuten hortaz.
Double-tracking delakoa esperimentu batean asmatu zuten: nork bere ahotsaren gainetik kantatzean lortzen den soinua ezberdina zela konturatu zen. Ez zekien ziur zergatik, baina seguru aski makinak ez garenez, inoiz berdin kantatzen ez dugulako gertatzen dela zioen. 1967an, Sergeant peppers lonely hearts club band LP mitikoan (esan bezala, oraindik lau pistarekin bakarrik), estereo efektuarekin denetarik probatu zuten: gauzak posizio absurduetan kokatzea, mugimenduarekin jolastu (instrumentu bat alde batetik bestera flotatzen ibiltzearen sentsazioa lortzea adibidez, entzuleari bere buruaren gainean hegan dabilenaren inpresioa sortu nahian) eta abar.
George Martin soinu banda askoren egilea izan zen, eta hasieran horretan bakarrik jardun nahi bazuen ere, geroago poztu egin zen bere ametsa bete ez izanaz, ofizio hark dauzkan klitxe eta, berak zioenez, mugengatik. Bere garaian, ekoizleen papera oso ezberdina zen, baina teknika berrienekin dena aldatu zen: Estatu Batuetan record producers terminoa erabiltzen hasi ziren, ekoizlearen beraren paperari garrantzia emanez. Hau da, A & R (Artist & Repertoire) rola guztiz aldatu zen. Dena den, Beatlesekin talde lana egiten zuela zioen, ekipo on bat osatzeko gaitasuna goraipatuz. Apaltasunkeriak alde batera utzita, argi dago Martinek lortutakoarekin musika ekoizleen papera guztiz aldatu zela. Musika industrian gerra hura irabazi zuela zioen, ez bakarrik beretzako, kalitatezko lana egin nahi duten ekoizle guztien mesederako baizik. Gaur egun, ordea, ekoizleak izar ahalguztidun bihurtu direla diote bere memoriek, artistei haien borondatea inposatuz.
Beatlesekin beraiekin, Liverpool sound eszenako gainerako artistekin eta Peter Sellersekin ez ezik, garai bereko artista mordoarekin egin zuen lan Marinek: Jeff Beck, America, Paul McCartney bakarka (Live and let die singlea eta Tug of war LPa, besteak beste), Neil Sedaka, Ultravox, Kenny Rogers, Cheap Trick (2017ko Azkena Rock jaialdian ikusiko ditugun berberak, bai!), Elton John, Celine Dion... luzea da zerrenda. Irratirako sintoniak egiten ere ibili zen. 1967an, adibidez, BBC irratirako Theme one famatua idatzi zuen, eta bi urte geroago AEBetako telebistako David Frost-en saiorako By George, its the David Frost theme.
Rocky Award eta Britannia Award sariak jasotzeaz gain, sei Grammy ere irabazi zituen. 1989an Bostoneko Berklee College of Music-en Doctor Honoris causa izendatua (2006an Leeds-eko unibertsitateak ere beste hainbeste egin zuen, eta 2011-n Oxford-ekoak), hamar urte geroago Rockaren Famaren Areto sonatuan sartu zuten. Sariak ia kontaezinak dira. Hiru hamarkada (jarraian) edo gehiagotan lehen postura iritsi den kanta bat ekoitzi duen produktore bakanetako bat izan zen George Martin.
1965ean AIR (Associated Independent Recording) sortu zuen, musika ekoizleen konpainia independentea, bere eta sozioen lan baldintzak hobetuko zituena. Oraindik orain, estudio haiek munduko garrantzitsuenetakoak dira. 1979an, aldiz, bere estudioa muntatu zuen Karibeko Montserrat irlan, garai hartako mediorik aurreratuenekin. Baina 1989an urakan batek txikitu zuen. Ez zion inoiz lan egiteari utzi.
George Martini buruz aipatu ditudan datu gehienak bere autobiografiatik ateratakoak dira: All you need is ears, 1979koa. Benetan gomendagarria eta bere umiltasunaren adierazle fina. Ene ustez, George Martinek egin zuen lana historiara pasa da, XX. mendeko musika ederrenaren partaide bezala ez ezik, grabazio estudioa laborategi moduan erabiltzeko pauso ausarta emateagatik ere. John Lennonek 1971n esan zuen bezala, beste musikariekin komunikatzeko lengoaia bat garatzen lagundu zigun.

Bidali zure iruzkina


kaptxa

bai, ezagutzen dut datuen erabilpen politika eta onartu.

bai, entzunen buletina astero jaso nahi dut.