entzun.com


| Sindikatu - RSS | Testu tamaina AAA

Backstage

bidali zure elkarrizketak Bidali zure elkarrizketak
Jon Eskisabel 2011-08-04

JOSE MARI SORS

Jose Mari Sors Jose Mari Sors

Klikatu argazkien gainean handiago ikusteko
Joxemari Sors Errenterian (Gipuzkoa) jaio zen 1951an. Donostiako EUTGko fakultatean Enpresa Zientzietako ikasketak burutu zituen lizentziatura lortu arte. 1973an Ipar Euskal Herrian errefuxiatu zen eta han ezagutu zuen Joseba Jaka, zeinak Zabal aldizkariaren inguruan 1974an Zabal liburu denda sortu zuen Baionan. Iparraldeko zenbait euskaltzalek, hogei guztira, denak Iparraldekoak, Elkar argitaletxea sortu zuten 1972an. Bi urte beranduago Ipar Euskal Herriko 20 bazkideei Hegoaldeko beste 20 batu zitzaizkien, 40ko sortzaile-bazkide taldea sortuz, Sors tartean.
1976. urtean, Franco hildakoan, Joseba Jaka Hegoaldera itzuli eta juridikoki eta enpresarialki ekimen berri batzuk abian jartzen zituen bitartean (Bilintx liburu denda eta Zabaltzen banatzailea) Joxemari Sors Iparraldean geratu zen Elkar eta Zabal kudeatzen. Produkzioa ere ez zegoen bermatua, artean eta 1977. urtean eman zion hasiera Hegoaldean Elkar liburu eta disko argitaletxea izateari. 1979an itzuli zenean Sorsek hartu zuen bere gain argitaletxearen gidaritza. 1996an, Joseba Jakaren heriotza gertatu ostean, Joxemari Sorsek Zabaltzen-en ardura bere gain hartu zuen Xanti eta Jon Jaka anaiekin batera. Urte berean, urriaren 26an, enpresen ondasun guztiak bere baitan biltzen dituen Euskalgintza Elkarlanean Fundazioa sortu zuen beste kide batzuekin batera. Gaur egun, Joxemari Sors enpresetako gerentea izateaz gain Fundazioko patronatuko kidea ere bada.

Euskal musika, eta oro har euskal kulturaren zabalkunderako industriaren hiru adar nagusiak - ekoizpena, banaketa eta salmenta - bateratu zituen lehenak izan zineten. Hasi gaitezke solasaldi hau gogoratzen hastapen haiek, eta zer dela eta hiru adar horiek bateratzeko erabakia.

Hasiera hasieratik oso garbi ikusi genuen gure proiektuak hiru zutabe behar zituela: ekoizpena, banaketa eta salmenta. Garai haietan ondo ikusia ez bazegoen ere, guk ezinbestekotzat jotzen genuen hiruak garatzea eta kultur industria sortzeko oinarri sendo bat egiten hastea. Euskal kultura aurrera ateratzeko enpresa indartsu eta errentagarriak egiten saiatu beharra zegoen eta gure ahalegin guztia horretan jarri genuen orduan eta horretan dihardugu gaur egun ere. Beraz, orduan, industria kultural bat sortu behar genuela garbi genuen, ez bakarrik gure argitaletxeen produktuak saltzeko, euskara eta euskal kultura ere oro har indartzeko. Kanpoko argitaletxe handiek ere Planeta, Santillana, Heinemann... hiru zutabe horiek bateratu dituzte aspaldi, euskal kultur-enpresa batek zergatik ez? Guk orduan, euskal kultura indartu eta zabaltzea helburu, euskarazko kultur produktuak sortzeko, banatzeko eta saltzeko enpresa-sare bat osatu eta martxan jarri genuen. Eta helburu berarekin jarrai-tzen dugu lanean gaur egun ere.

Hogeita bost urte geroago hitz egin dezakegu euskal kultur industriaz? Hala bada, zein da zure diagnostikoa?

Gaur egun nork sinesten du euskal eta kultur ezaugarriak dituen industrian? Gure herri honetan euskal kultura eta industria uztartu nahi dituen ekimen pribatuak normalean ez dira aintzat hartu izan. Jendeak ez du uste euskal kulturan oinarriturik dagoen industria batek beste edozein industriarekin lehiatu dezakeenik, alegia, etekin kulturalak eta ekonomikoak batera eman ditzakeenik. Urtetan euskal kulturan militantearen irudia miretsiz bizi izan gara, ohartu gabe euskal kulturak iraungo bazuen gure jokamolde militantetik haratuago jo behar genuela. Gure kasuan, berriz, gure jokamolde militantea eta profesionala izan da beti maila pertsonalean, eta erakunde gisa berrinbertsio-politikaren bidez euskalgintza sustatzera jo dugu hasiera hasieratik. Hauexek lirateke nire ustez euskal kultur industria batek eduki beharko lituzkeen ezaugarriak. Zoritxarrez, kasu gutxi batzutan izan ezik, euskal kultur munduan mugi-tzen diren elkarte eta erakunde desberdinek ez dute industria baten ez egiturarik ezta funtzionatzeko ohiturarik. Arriskurik hartu ere ez. Euskal kultura oraindik bidesariko kultura bat da eta izango da, hots, instituzioen laguntza behar duena. Egia da bezero-masa txikia dugula eta hori eragozpen handia dela industri gisa aurrera egiteko. Errealitate horretatik abiatuz, gure herri honetan kultur politika sendo eta eraginkor bat egin nahi badugu ekimen pribatuak eta administrazio publikoak elkarrekin eseri eta gogoeta egitea ezinbestekoa dela ikusten dut. Bien interesak uztartzen saiatu behar dugu, adostasun puntuak bilatu eta horiek indartu. Horrela bakarrik lortu ahal izango dugu herri ekimenetatik sortutako erakunde eta administrazioaren arteko lankidetza eremuak eta elkarlanerako gune berriak zabaltzea. Eta ahal den neurrian kultur industriarako oinarri sendoak jartzen hastea. Hori egin ezean, orain arte bezala jarraituko dugu, dirulaguntzen menpe hain zuzen. Aurrez esandakoaz gain, nire ustez kultur politika ez litzateke soilik Kultura sailetik bideratu behar, kultur industria garen edo izan nahi dugun heinean Hezkuntza eta Industria sailek ere badute zerikusirik. Beraz, sailen arteko koordinazio eta lana bilatu beharko litzateke. Kulturgileak izateaz gain industria ere bagarela aldarrikatu behar dugu. Etekin ekonomikoak kulturazkoak bihurtu.

Azpiegituretan aurreratu da: disko-etxeak badaude, puntako grabazio estudioak ere, taldeak ez dira falta...

Arlo honetan gauzak asko aldatu dira azken urteotan. Baina aldaketa horiek norberaren ekimenez egin dira, liburugintzan laguntzak ematen diren bezala, diskogintzan ez dago bat ere. Egia da musikaren inguruan industria indartsu eta lehiakor bat sortu dugula, geroz eta konpetitiboagoak garela eta gure produktuak kostata bada ere atzerriko zenbait merkatutan sarrera izan dutela, Japonian, Alemanian eta Frantzian esate baterako. Produkzio zein komertzializazioaren egiturak eta azpiegiturak sortu eta garatuz joan gara industria bat sortu arte, baina beti euskal kulturaren zerbitzurako.

Dirua da arazoa?

Ez dut uste. Ziurrenik ez da askoz gehiago behar. Lan egiten dugun eremuaren azterketa sakon bat egitea litzateke eman beharreko lehen urratsa, zein den eta nolakoa den eremu hori jakin, eta ondoren ordenatzen hasi.

Zertan datza ordenazio hori? Zein lirateke ardatza?

Adibidez, oso egoera bitxia ematen da lagun-tzak emateko garaian. Caf para todos aplikatzeko arriskua dago, produzitzen dugun guztia lagundu egiten da, sortzen ditugun produktuak onak ala txarrak diren aztertu gabe. Logikoa da norberak egindakoa ona dela pentsatzea baina errealitatea ez da horrelakoa. Kultur politikak irizpide batzuk markatu behar ditu, barrura zein kanpora begira. Eta horiek aplikatu. Barrura begira, adibidez, badakigu hedabideen helburu nagusia audientziarik eta irakurle kopururik handiena lortzea dela. Noiz arte itxoin beharko dugu gure komunikabide horiek gure kulturaren adierazpen ezberdinei arreta jartzeko? Gure ahozko tradizioak eta idatzizko literaturak, noiz izango dute duintasunezko tratamendua? Noiz ikusiko dugu gure musikaren berri emango duen erreportaje edota programa finkorik? Sektorearekin kontatuz irizpide berriak finkatu beharko lirateke. Kanpora begira, berriz, gure kultura esportatzeko kultur politikaren norabidea aldatu beharko litzateke. Gure kultur produkzioa munduan zehar ezagutzera emateko ahalegin berezia egin beharko litzateke, ezin dugu ahaztu produkzio hori hizkuntza minorizatu batean oinarritutakoa dela. Apustua egiteko administrazioak ekimen pribatuarekin kontatu behar du, sektorea ondo ezagutzen duenarekin alegia.

Dirulaguntzetan oinarritutako politikak zerbaiterako balio du?

Ezer gutxirako. Batetik politikoen borondatearen arabera diseinaturik daudelako eta bestetik laguntza horiek urte baterako soilik direlako. Horrela kultur eragileoi ezinezkoa zaigu epe luzerako proiektuak aurkeztea. Gainera, laguntzak proiektuari ematen zaizkio eta ez enpresari, horrela dirulaguntza jasotzen duten proiektuak soilik ateratzen dira aurrera. Nire ustez, planteamendua alderantzizkoa beharko luke izan, laguntzak enpresari eman behar zaizkio honek proiektuak diseinatu, landu eta burutu ditzan. Enpresak indartuz gero proiektuak gauzatu ahal izango dira eta ez alderantziz. Bestetik, laguntza horiek urte baterako soilik izan beharrean zenbait urtetarako izan beharko luke, horrela une batean hartutako erabakia karguan egon daitekeen politikoaren borondatearen baitan egotea ekidin daiteke.

Pirateriak, globalizazioak, azalera handien ugaltzeak... nola eragin diote euskal diskogintzari?

Orain urte gutxi arte diskoaren bizi-iraupena sei hilabetekoa zen gutxi gorabehera, gaur egun berriz nobedade bezala salmentan jarri eta berehala fondoko diskoa izatera pasatzen da. Honek argi eta garbi islatzen du azken urteetan musika merkatuak izan duen bilakaera. Orain hamabost urte CD-a asmatu zenetik sektorean lan egiten dugun enpresa desberdinak ekoizleak, banatzaileak, saltzaileak... krisi latz eta gogorrean murgildurik gaude gaur egun. Bat baino gehiago dira musika merkatuan krisi hau eragin duten faktoreak, baina aipagarriena pirateriaren kontua da. Teknologia berriek zerikusi handia dute honetan, internet bezalako informazio-sistemak, musika-artxiboa jaitsi eta CD-R batean grabatzeko aukera eskaintzen du alde batetik, eta grabagailu digitalen bidez etxean egiten diren kopiak askoz kalitate handikoak dira bestetik. Musika-pirateria arerio serio bat bilakatu da diskoetxeentzat, baina ez da bakarra. Saltoki handiek ere musika merkatuan zuzen-zuzen eragiten dute, jendea bertaratzeko musika merkeago eskainiz produktu erakargarria egin dute. Politika komertzial honen ondorio negatiboak musika-denda txikiak ari dira jasaten, ezin bait dute lehiatu eta espezializatu ezean kondenaturik daude. Orain arte disko bat grabatzeko azpiegitura handia behar zen eta horrek kostetan eragina handia zuen. Gaur egun, berriz, teknologia berriekin grabatzea teknikoki askoz errazago eta merkeagoa da. Horren guztiaren ondorioz, diskoetxeak ugaritu dira, gehiago ekoizten da eta eskaintza areagotu egin da, baina erosle kopurua ez da neurri berean aldatu. Mundu mailan ematen ari den krisi honek ez dio batere onik egin merkatua oso mugatua duen euskal musikari. Beraz, euskal disko-etxeek beste bide batzuk bilatu eta jorratu beharko ditugu merkatuan lehiatzen jarraitzeko.

Nola egin diezaiokegu txikiak garenok globalizazioari aurre?

Ez da erraza. Interes ekonomiko asko daude tartean eta gu ez gara horiei aurre egiteko hain kementsuak. Hala ere, lehenago eman ditut gakoetan dagoela irtenbidea uste dut. Herri honek bere kultur politika propioa behingoz diseinatzen hasi behar du eta horretarako kultur eta gizarte eragile eta administrazioaren arteko elkarlana ezinbestekoa da. Horrela eta kultur industriak sustatuz eta bultzatuz beharbada lortuko dugu globalizazioaren mamutzarrari aurre egitea. Bestela galdurik gaude.

Esportagarria da euskal musika?

Bai, esportagarria da, baina hori lortzeko jorratu behar izaten dugun bidea oso luzea baita. Lehenik katalogo bat osatzea ezinbestekoa da eta katalogo hori ezagutzera ematea izango litzateke bigarren urratsa. Gure produktuak dendan salgai egotetik ezagutzera emateko jauzia egin behar dugu. Gure inguruan promozio egokien bidez kantaldiak, irratsaioak... iristen gara zenbait produktu era txukun batez ezagutzera ematera baina gauzak zeharo aldatzen dira atzerrira ateratzera ausartzen garenean. Bide hori luzea eta garestia izaten baita. Hala ere Japonian, Alemanian eta Frantzian saiatu gara bideak irekitzen.

Internetek eta teknologia berriek zer eskaini diezagukete?

Azkar bizi gara baina ezin dugu atzean geratu. Ezin da ukatu teknologi berri hauek guztiek ate berriak irekitzen dizkigutela. Nire ustez euskal kulturak aurrerapen teknologikoen arloan marjinalitate arriskutik aldendu behar du alde batetik, eta, bestetik, gure hizkuntzaren normalkuntza bidean aurrerapausoak eman behar ditugu, horretarako teknologia berri hauetan oinarriturik lanabes euskaldunak, lehiakorrak eta kalitatezkoak eskaini behar ditugularik. Guk oso garbi izan dugu beti merkatu zabal horretan gure produktuak eskaini behar ditugula; eta, ahal den neurrian, geure interneteko zerbitzu propioak ematen hasi ere, horretarako enpresa berriak sortuz.

Hezkuntzaren garrantzia aipatu duzu. Hurrengo belaunaldien euskalduntzearekin euskarazko produktuen kontsumoa handituko dela uste duzu?

Teorikoki halaxe beharko luke izan baina errealitatea bestelakoa da. Egia da potentzialki orain urte batzuk baino euskal produktuen kontsumitzaile gehiago daudela, baina kon-tsumoa ez da neurri berean igo. Itxaropen handia genuen horretan, denok uste bait genuen euskal hiztun eta alfabetatu gehiago izatean euskal produktu ororen kontsumoa areagotuko zela. Baina ez da horrela izan. Nire ustez faktore desberdinak daude kontu honetan. Batetik eskolan badago derrigorrezko kontsumo bat, aisialdiko egoeratan ematen ez dena. Bestetik kontsumo kultural orokorra, hizkuntza batean zein bestean gutxitu egin da, jaitsi egin da. Produktu gehiago ateratzen da baina gutxiago saltzen da. Urtero 1.600 disko eta liburu kaleratzen ditugu 700.000 biztanle euskaldunentzat, atera kontuak hortik. Gure baloreak aldatuz joan dira ere, lehen estimatzen genituenak irakurtzea, musika entzutea, lagunartean ibiltzea... gaur egun beste balore batzuez bidaiatzea, ikus-entzunezkoak izatea... ordezkatuak izan dira edota bigarren mailara pasa dira. Beraz, nire ustez, oso faktore desberdinek dute eragina euskarazko produktuen kontsumoan. Gehienek eragin negatiboa izan dute.

Euskal editore eta egileen elkartea sortzeko aldarrikapena hor dago aspalditik mahai gainean. Zer ekarriko luke horrek?

Interesgarria ez ezik beharrezko dela uste dut. Elkarte horrek, azken finean, Euskal Herrian sortzen, entzuten eta jotzen den musika guztia kudeatuko luke. Hor dirutza handiak mugitzen dira, diskoak argitaratzeagatik, jaialdiak antolatzeagatik, taberna eta telebistako musikagatik... Horrela hemen sortutako dirua hemen geldituko litzateke eta kanpoko artista batzuena ere. Lortu daitekeen diru horrekin gainera herri honentzat oso garrantzitsuak izan daitezkeen hainbat proiektu garatu daitezke: auditorioak, musika eskolak, kanpo promozioak, eta abar.

Noiz helduko diogu?

Ez dakit, niregatik balitz ahal den azkarren, baina arazoa beti bezala dirua da. Horrelako egitasmoa martxan jartzeko inbertsio handia egin behar da hasieran. Aspaldi izan zen hori egiteko aukera baina nire ustez ez zen gauzatu interes politikoak tartean zirelako. Egile eskubideak kudeatzen dituen SGAE elkarteak hartu duen tamainarengatik Gobernuaren ordezkari gisa funtzionatzen du, hala ere ekimen pribatu gisa, behar adina indarra edukiz gero sor liteke hemen, baina Gobernuaren laguntzarik gabe zaila izango dela uste dut.

Hori ere kultur politika da.

Noski.

2001, ABENDUA
bidali zure elkarrizketak Bidali zure elkarrizketak
Bidali zure iruzkina


kaptxa

bai, ezagutzen dut datuen erabilpen politika eta onartu.

bai, entzunen buletina astero jaso nahi dut.

Berri Laburrak

  • Info7 irratiko app-a deskarga dezakezue dagoeneko. Doan. Aplikazio sinplea baina erabilterraza.
  • Nick Cavek Bartzelonan (2015/03/21) eta Madrilen (22) joko du. Sarrerak salgai urriaren 3an hemen.
  • Rock or Bust, AC/DC-ren estudioko disko berria abenduaren 2an argitaratuko da.

Musika albisteak
eta agenda astero
zure postontzian!