entzun.com

Musika albisteak
eta agenda astero
zure postontzian!


| Sindikatu - RSS | Testu tamaina AAA

Backstage

bidali zure elkarrizketak Bidali zure elkarrizketak
Gotzon Hermosilla 2011-08-04

NIKO ETXART

Zuzenean Zuzenean

Klikatu argazkien gainean handiago ikusteko
Zuberoako Altzrkun jaio zen 1953an, baina haurtzaroa Parisen eman zuen. Zortzi urterekin igo zen lehenbiziko aldiz oholtza batera, Parisen, Matalaz pastoralean aingeruarena egiteko. 1968tik 1972ra Parisko rock talde batean aritu zen. 1974an Euskal Herrira itzuli zen, Zuberoara. 1976an Minxoriak taldea osatu zuen, eta hurrengo urteetan taldearekin egindako lana eta bakarlari gisa egindakoa uztartu zituen. Minxoriak taldearekin bi disko plazaratu zituen, 1977an eta 1985ean, eta bost lan bakarlari moduan (Nahasteka 1979an, Has dantzan 1980an, Tumatxa 1983an, Baikor 1990an eta Gili-gilikatzen hat 1995ean).
Niko Etxart aitzindaria dugu euskal musikaren panoraman, bera izan baitzen rockanroll doinuak euskaraz landu zituen lehenengoa. Gaur egun ildo berean dihardu, Hapa-Hapa taldearekin, eta aurki disko berria aurkeztuko digu, Minuette izenekoa. Horretaz gain, behar handia egin du herri musikaren alorrean, euskal kantak berreskuratzen eta suspertzen, eta, esaterako, bere aita Dominika Etxart eta Robert Larrandaburu koinatuarekin herriz herri dabil kantari, Zuberoako abesti tradizionalak ezagutarazten. Pastoralak ere landu ditu: lau pastoraletan hartu du parte, bi pastoralen musika egin du (Zumalakarregi 1989an eta Agota 1999an), eta orain 2002an aurkeztuko den pastorala ari da idazten, Urruti jauregiko Peirot izenekoa eta Altzrkun emango dena.

Aitzindaria izan zinen euskal musikaren esparruan rocka jorratzen. Nolatan ausartu zinen urrats hori egiten?

Garai haietan ni Parisen nintzen, eta erran behar da gure familian jadanik oso normala zela euskarazko kantua jorratzea. Normala ez zena rocka egitea zen. Ene jokatzeko moduan hori izan da giltza, nik eraman dudan diferentzia. Eta paristarra izatez, erran nahi dut, ene gazte denbora dena Parisen pasatu dudala kontuan hartuta, nik egun batean erabaki nuen konplexurik gabe posible zela euskaraz egitea, jakin gabe beste batzuk ere atrebitzen zirela lan horretan. Nik geroxeago jakin dut bazela Anje Duhalde bezalako bat. Hasieran nik uste nuen bakarrik nintzela; beno, ni, nire lehengusua eta gure inguruko jendea, Pariseko Euskal Etxean. Garai hori laster pasatu zen. Nik artean Euskal Herrira etortzea eta guztiz bide hori hartzea erabaki nuen, rockaren bidea erran nahi dut. Garai hartan rockaren bidea zen gaitzena. Gaurko eguna hartzen badugu, gaur egun errazena da metal, techno edo ez dakit zer egitea, baina garai hartan ez zen posible rocka euskaraz egitea pentsatzea ere. Hori traizioa zen, garai hartan ezin zen egin.

Gaur egun euskal rockak duen arrakasta erdietsiko zuela pentsatu zenuen inoiz?

Bai, ni hasieratik segur nintzen. Nik ikusten nuen gazteengandik, nire lagunengandik eta, nola onartua zen, eta nik banekien arrakasta erdietsiko zuela, baina ikusi behar zen nolako etsaitasuna zegoen. Etsai asko ziren. Etsaiak ziren, alde batetik, zinez kontserbadoreak ziren euskaldun kulturakoak, bertsolariak-eta barne. Garai hartan oso kontra ziren. Gero, apaizak ere kontra ziren... denak gure kontra ziren.

Zu estilo askotan nabarmendu zara. Musika molde asko jorratu duzu: pastoralak, jotak, rockanrolla, erromeriak... Zergatik izan da hori?

Niretako hori zinez normala izan da, erran nahi da, nik ez dut sekula ene burua ikusi rocka bakarrik egiten, edo ohiturazko kantua, Euskal Herriko kantu tradizionala bakarrik jorratzen. Nik ene burua ikusi dut bi gauza horietan, problemarik gabe, naturalki, minuta batean ere ez diot ene buruari erran zergatik egin dudan hori, ez da gauza kalkulatua izan. Ni biekin ibili naiz.

Pentsatzen duzu hori dela etorkizunean jorratuko den bidea?

Nik profil berezia eduki dut hori egiteko eta, maleruski, askok ezin dute egin. Beren problema izan da hori, euskaldun artista gazte askoren problema. Nik egin dut, eta, niretako, izan da zinez gauza kalkulatu gabekoa eta normala. Jendeak horrela ezagutzen nau gutxi gorabehera. Zenbaitek maite dute ene musika tradizionala, beste batzuek maite dute nire gitarratxoa hartzen dudalarik, askok maite naute ene rock zaharrak egiten ditudalarik. Nik xantza, suertea eduki dut jarraikitzeko nire xaramela egiten.

Euskal Herriko musikarien artean zeu izan omen zara, euskaraz abestuta, Espainiako 40 principalesetan posturik altuena erdietsi duena. Gaur egun zaila izango litzateke hori berriro gertatzea euskal kantari batentzat. Zer pentsaturik ematen dizu horrek?

Bai, uste dut 18 postura ailegatu nintzela, eta asteak eta asteak eman nituen zerrenda horretan. Lehenik sartu nintzen 34. lekuan, eta hurrengo astean 27an edo, eta uste dut posturik altuena 17 edo 18.na izan zela. Garai haietan Euskal rocknroll denetan entzuten zen. Ni gogoratzen naiz Madrilen, Donos-tian, Otsagabian... leku askotan entzuten zela. Gaur egun euskal musikak ez du presentziarik, eta nik eduki nuen garai hartan. Nik uste dut hor garai bat izan zela non Euskal Herriko galdera, gure autonomia, independentzia edo nahi duzun bezala deitu, oso gogorra zegoen Espainian, indarrean zegoen, eta nik onura bat eduki dut hor. Momentu ona zen musika hori egiteko, eta ni aukeratua izan nintzen. Gainera, nire musikak ez zuen hain politizatua ematen, nahiz eta ni beti izan naizen politizatua. Enetako, esperientzia polit bat izan zen zinez, eta hori bizitzea oso gauza aparta izan da. Gaur egun gutxiago jotzen dut Hegoaldean, baina diru gehiago irabazten dut garai hartan baino.

Zein da Euskal Herriko musikarien batez besteko maila?

Gaur egun maila oso ona da. Musikariak dira zinez onak. Gero, beste gauza bat da hemen nola euskal musika eta orokorrean musika guztiak hedatuak diren, EAEn, Nafarroan zein Iparraldean. Nik, egia erran, Iparral-dekoa dut hobekien ikusten. Iparraldean jendeak artistak ikusi nahi ditu, ordaintzen du bere sarrera eta puntu, ez da problemarik, denak kontent dira. Aldiz, Hegoaldetik halako inpresio txar batekin joaten naiz beti. Ematen du gu, euskaldun kantariak, zinez subentzionatuak garela, eta horrek kentzen dit niri Hegoaldera joateko gogoa. Hori aspalditik dator, ez da gaurko istorioa, direla hamabost urtekoa baizik. Ni usatua naiz beste berotasun batera, eta, Hegoaldera joan behar dut berotasun txikiagoa izateko? Horrek ez dit gogorik ematen. Gero ez dut problemarik izaten, ordaindua izaten naiz, taldea ere bai, dena ongi; baina nonbait ulertzen ez dudana hori da. Horregatik nik ez dut borrokatuko hainbeste Hegoaldean jotzeko.

Gazte Leiho Gure Irratiak antolatutako maketa lehiaketan epaimahaikide izan zaitugu. Hori dela-eta, talde berri asko entzungo zenituela pentsatzen dugu. Ze inpresio atera duzu hortik? Nola ikusten duzu gaur egungo egoera, talde berriei dagokienez? Zer nabarmenduko zenuke?

Nik zera azpimarratuko nuke: alde batetik, musikarien teknika, eta bertze alde batetik taldeen nahia beren gauzak finkatzeko, presentatzeko. Adibidez, nik sekula ez dut hainbeste indar egin nire musika aurkezteko. Ez da dudarik badela sekula izanik ez den giroa, euskal kantuaren eta orokorki euskal musikaren inguruan badela jendea mugitzen, eta gehien bat ikusten dira Hegoaldekoak oso fuerte, musikari bezala. Nik, adibidez, oso pozik ikusi dut Luther taldea, Eibarko heavy metal talde bat. Gero problema beti da nola jende horrek eramaten ahal duen aitzina bere lana. Badakigu musika estilo horretan pila bat direla. Baina orokorki, lehiaketa horretan, zinez hunkitua izan naiz kalitatearen aldetik. Hor agertzen du jendeak prestakuntza, beren nahia, indarra, izugarrizkoa.

Pako Aristik egindako elkarrizketa batean esan zenuen Euskal Herria oso irrazionala dela, eta garai batean ona dena biharamunean txarra izan daitekeela. Gaur egun berdin ikusten duzu egoera?

Hori ez da aldatu. Gure Euskal Herria lehen bezain irrazionala da, guztiz irrazionala. Nire kasuan uste dut ez naizela sekula izan zinez modan, eta horrek salbatu nau. Jainkoari eskerrak, ez naiz sekulan modan izan.

Elkarrizketa berean nahiko baikor agertzen zinen, gure herrian beti agertzen delako norbait kantatzen. Denborak arrazoia eman dizu? Gaur egun berdin pentsatzen duzu?

Kasu horretan ez. Hori onartzen dut, hogei edo hogeita bost urte geroago. Nik beti sineste handia izan dut ontsa ezagutzen dudan Zuberoako partean, Iparraldeko partean. Nik uste dut badela baserritar logika eta hiritar logika. Ni hiritarra naiz guztiz; ni paristarra naiz, kosmopolita, eta gutxi dira euskal kantarietan ni bezalako kosmopolitak. Orduan, nik uste nuen posible zela ni bezalako zenbaitek, erran nahi da, baserriko logika ukaitez, baina zinez hiritar izatez, baserritar tradizioarekin eta ohiturekin halako oreka bat mantentzea. Egia da konturatu naizela ez dela hain sinplea, eta hor badela problema, eta, galdera honetaz, ez naiz hain baikorra hogei edo hogeita bost urte geroago. Gainera, Zuberoan, nik uste nuen kapazitate hori genuela gainditzeko, eta aski jende izanen ginela euskarari jarraipena emateko, eta konturatu naiz ez zela hola. Gure familian ez, gure haurrak ikastolan dira eta guk ez dugu hori ikusten: guk ikusten dugu hori gure haurren inguruan, eta gauza handiena eta txarrena da Zuberoan ez dela haurrik, ez dela jenderik! Gaur egun dagoen jendea zinez euskaltzalea da, gero eta gehiago, eta gogoa dauka bere haurrak euskalduntzeko eta euskarari bultzada emateko. Gure problema da jenderik ez dela, eta hori ez nuen sekula pentsatuko direla hogei urte.

Zeintzuk dira, zure ustez, Iparralde eta Hegoaldeko musika munduen arteko desberdintasunak? Dagoen aldea etorkizunean txikituko dela uste duzu?

Desberdintasun bat erran dizut: Iparraldean jendeak ordaintzen du sarrera euskal musika entzuteko, eta Hegoaldean jendeak ez du ordaintzen. Euskal musika hobeki da Iparraldean Hegoaldean baino, guztiz hobeki. Zuk elkarrizketak egiten ahal dizkiezu Hegoaldeko taldeei, Su ta Gar eta horiei, eta berek errango dizute askoz errazagoa dela eta diru gehiago egiten dutela Iparraldean Hegoaldean baino. Ene problema da, Niko Etxart bezala, ni abertzalea izatez, normala atzematen dudala Euskal Herri guztian ibiltzea, baina gero Euskal Herri guztiak ez badu nire orroa en-tzun nahi... Niri berdin zait, Iparraldeko zirkuitua aski da eta betetzen du nire asmo profesionala. Artista askok negar egiten dute, ez dutela aski egiten eta horrela. Nik ez dut problema hori, nik Iparraldearekin sobera dut. Orduan, zer egin behar dut? Diferentzia da errespetu gehiago dela Iparraldean Hego-aldean baino. Hegoaldean bi hamarkada izan dira non euskal musika beti subentzionatua izan den. Ni ere Hegoaldeko zerrendetan agertzen naiz, subentzioetan, nik ere txupatu dut bost edo sei urte geroago beste guztietarik landa, baina nik ez dut sekula onartu hori. Nik hasieratik banekien hori zepo bat zela. Nik beti penaz ikusi dut Hegoaldera joatea gauza bat egitera. Ez dut denborarik galtzeko ene artea maite ez duen jendearekin.

Orduan, uste duzu EAEn egon den subentzio politika kaltegarria izan dela?

Bai, zinez, sobera, eta horrek jarraikiko du asko. Horretatik ateratzea oso gaitza izanen da. Nik suertea izan dut, maleruski, Euskal Herria zatitua izatea. Ipar Euskal Herrian askoz normalago bizi gara. Jendeak Niko Etxart entzun nahi du eta bere sarrera ordaintzen du.

Garai batean zeresan handia ekarri zuen musikarientzako azpiegituraren kontuak, musikariak ohituta zeudelako gutxieneko baldintzak ere betetzen ez zituzten frontoi eta aretoetan jotzen, askotan ezer kobratu gabe... Egoera hori gainditu dela uste duzu?

Alde horretatik, nik suertea dut. Azken hogei urtetan hori ez da nire problema izan. Gazte talde askok izaten ahal du problema hori, gaztetxeetan eta abarretan. Nik ezin dut eran-tzun, enetako gutxienez hogei urte direlako horrelako problemarik ez dudala. Nik oso baldintza politak ditut.

Dantzaldietan, erromerietan, Hegoal-deko eremu erdaldunduetan mesprezuz berbenak deiturikoetan aritu zara. Argi dago sektore batzuek ez dutela genero hori aintzat hartzen, bigarren mailako musika molde bat izango balitz bezala ikusten dute. Zure iritziz, erromerietakoa genero duina da? Etorkizunik badu?

Horrela pentsatzen duen jendea tronpatzen da. Pentsatzen ahal dugu Mixel Labeguerie-ren denborako kantugintza, 60ko hamarkadaren hasierakoa, talde xume horiek hedatu dutela, kantu horiek hedatu dituzte dantza egiteko eta ipurdia mugitzeko. Ni harro naiz familia horretakoa izateaz, bai Akelarre, bai Egan, bai Minxoriak... Niretako izan da esperientziarik politena. Nire kantagintza ofizialaren gainetik ezartzen dut nik hori. Jende gehiagorekin topo egin dut plazaz plaza, herri xumeetan, txikietan, ezik euskararen egunean baino 24 orduetan edo euskararen aldeko ez dakit zein ospakizunetan. Nik sofritu dut hori. Adibidez, gertatu zitzaidan irratian en-tzutea guk, euskal berbenak egiten genituenok, kaka bat egiten genuela. Nola erraten ahal da hori? Guk herriari kantuak eraman dizkiogu, pila bat jendek sekula entzun ez dituen kantuak entzun ditu berbenetan gu bezalako jendeak sinpleki ematez, eta bihotzetik ematez gainera. Hori, gehien bat, Hegoaldeko problema da. Iparraldean ez da hori, kontsiderazio handia dugu guk, berbenetako jendeak, eta Hegoaldean ez, egia da. Baina gauza bat erran behar da: berbenekin pila bat kantarik egin dute beren karrera; nik egin dut, Anje Duhaldek, askok. Eta hartzen baditugu Hegoaldeko kantariak, hor estudio soziologiko bat egiten ahal da eta agian ondorioa izanen litzateke berbenak egin ez dituzten kantariek nik baino diru gehiago zutela eta ez zutela horren beharrik.

Pastoralak apailatzen ere aritua zara. Nola ikusten duzu pastoralen emankizunen gaur egungo egoera eta etorkizuna? Desagertzera kondenatutako musika adierazpide bat da?

Antzina, pastoralak Europa osoan ziren. Gertatzen dena da Zuberoan mantendu egin direla. Arraroa da nola atxikiak garen pastoralari. Hori ere, mila gauza bezala, zinez irrazionala da. Zure galderari erantzunez, pastorala ez da sekula izan hain azkar bere historian. Pastorala gaur egun oso indartsua da. Nik uste dut pastorala Zuberoan gutxienez hamarkada batean egongo dela bero-bero, pil-pil. Gainera, beste fenomeno bat dugu, hori ere irrazionala: herriek euskara galtzen dute, eta galtze hori pixka bat orekatzeko, euskarazko gauza fuerte bat egin nahi izaten dute, eta hori da pastorala, errezeta bat izango balitz bezala. Guk badakigu euskarak galtzen duela, baina ikusten dugu jendearen erresistentzia dela horrelako gauzak egitea hori gibelatzeko. Gaur egun pastorala oso fuertea da: jendea etortzen da, diru asko inbertitzen da, arropa politak egiten dira, eta, esan dizudan bezala, gutxienez hamar urtez trankil gara. Hortik aitzina beste arrangura bat izanen dugu.

Amaitzeko, nola ikusten duzu euskal musikaren etorkizuna? Lehen apur bat ezkor ikusi zaitut...

Ez, ni ez naiz inoiz ezkorra izaten, kontu konkretu zenbaitetan agian bai, baina ez. Nire problema da sobera baikorra naizela. 60ko hamarkadako euskal kantagintza hartzen badugu, Labeguerie, Mikel Laboa, garai hartako kantariak, kantagintza horri esker euskaldun hiritarrak konturatu dira posible zela euskaraz ere eramatea beren hiritartasuna. Eta hori zinez gauza inportantea izan da. Ni ere bultzatu nau horrek nik egin dudan abentura egitera, eta nire abenturak egiten du jadanik 30 urte edo gehiago. Egon direla epoka zenbait non behar ez genuen tokia hartzen genuen, eta gorabeherak izan dira. Nire ustez, horrela jarraikiko dugu: gorabeherekin. Baina hori berdin da espainol musikarekin, frantses musikarekin, musika guztiekin. Erran nahi da, normaltasun osoan sartu garela, azkenean, eta gure mundua, euskal kultura, ez dela artifiziala. Zinez baikorra da esatea besteak bezala garela eta puntu.

2001, ABENDUA
bidali zure elkarrizketak Bidali zure elkarrizketak
Bidali zure iruzkina


kaptxa

bai, ezagutzen dut datuen erabilpen politika eta onartu.

bai, entzunen buletina astero jaso nahi dut.